86% szkolnych deklaracji dostępności, które udało mi się sprawdzić, jest po ustawowym terminie. Deklaracja dostępności to dokument, który każda publiczna szkoła musi mieć na swojej stronie i przeglądać do 31 marca każdego roku. Przeskanowałem strony wszystkich publicznych szkół i placówek, które mają wpisany adres www w rejestrze RSPO, i sprawdziłem, kiedy ktoś ostatnio te deklaracje ruszał.
Z 4 234 deklaracji, w których dało się odczytać datę, 3 624 (86%) ostatni raz przeglądano przed 1 kwietnia 2025. Czyli nikt ich nie ruszył przed terminem z 31 marca 2026. 2 261 z nich (53%) ma datę z lat 2020-2021, z czasu, kiedy ustawa weszła w życie.
Nie piszę tego, żeby się czepiać szkół. Dyrektor ma na głowie sto ważniejszych rzeczy niż formularz na stronie. Piszę, bo to ładny przykład przepisu, który istnieje, ma kary i nikt go nie egzekwuje.
Co mówi ustawa
Ustawa z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych dotyczy podmiotów publicznych. Szkoły i przedszkola publiczne też.
Art. 11:
„Podmioty publiczne dokonują przeglądu i aktualizacji deklaracji dostępności do dnia 31 marca każdego roku oraz niezwłocznie w każdym przypadku, gdy strona internetowa lub aplikacja mobilna podlega zmianom mogącym mieć wpływ na jej dostępność cyfrową."
Kary są w art. 19. Minister właściwy do spraw informatyzacji może decyzją nałożyć do 5 000 zł, jeśli podmiot nie sporządzi albo nie opublikuje deklaracji albo gdy brakuje w niej wymaganych elementów. Do 10 000 zł grozi za nieuzasadniony i uporczywy brak dostępności strony. Sama przeterminowana data przeglądu to naruszenie art. 11, ale nie widzę dla niej osobnej kary.
Od 1 sierpnia 2024 obowiązuje nowy wzór, tzw. Deklaracja Dostępności 2.0. Stare deklaracje trzeba było przerobić najpóźniej do 31 marca 2025.
Ile kar nałożono?
Stan na wrzesień 2026: nie znalazłem ani jednej.
Portal Samorządowy w czerwcu 2023 napisał, że w Polsce nie nałożono dotychczas żadnej z kar przewidzianych tą ustawą. Nowszych doniesień o pierwszej karze nie znalazłem.
Problem jest znany. Ministerstwo Cyfryzacji co roku robi monitoring. W 2024 sprawdziło automatycznie ok. 98 tys. deklaracji i 98,88% z nich nie spełniało wymogów formalnych. Ze 100 stron sprawdzonych dogłębnie żadna nie była w pełni zgodna z przepisami, a 25% uznano za całkowicie niezgodne.
Częściowe wyjaśnienie jest w samej ustawie. Wyższa kara wymaga "uporczywości", czyli braku poprawy w kolejnych monitoringach. Na papierze to brzmi rozsądnie. W praktyce ministerstwo co roku publikuje raport i na raporcie się kończy.
Jak mierzyłem
Chciałem to zobaczyć na własnych danych, nie tylko w raporcie ministerstwa.
- Pobrałem pełny eksport Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych (RSPO). To publiczna wyszukiwarka, pod spodem ma endpoint, który oddaje CSV z całą bazą.
- Wybrałem placówki publiczne, niezlikwidowane, z wpisaną stroną www: 31 443. Wiele szkół w zespole ma jedną stronę, więc po odrzuceniu powtórzonych domen zostało 20 074 stron.
- Do porównania dołożyłem strony gmin z Wikidata (kod TERYT i oficjalna strona): 3 118 domen.
- Na każdej stronie głównej sprawdziłem, czy działa, czy stoi na WordPressie i czy jest link do deklaracji dostępności. Jeśli jest, wszedłem w nią i odczytałem datę sporządzenia oraz datę ostatniego przeglądu. Brałem późniejszą z nich.
Za deklarację po terminie uznałem taką, której ostatnia data jest wcześniejsza niż 1 kwietnia 2025. Taka deklaracja nie została przejrzana przed 31 marca 2026, czyli ostatnim terminem z art. 11.
Ograniczenia, żeby było uczciwie:
- 13% stron szkół nie odpowiedziało albo zwróciło błąd.
- Szukałem linku tylko na stronie głównej. Jeśli deklaracja jest schowana głębiej, skaner jej nie widzi.
- Datę odczytałem w 35% znalezionych deklaracji. Reszty skaner nie potrafił sparsować. Część to pewnie PDF-y albo deklaracje w zewnętrznym BIP, ale tego nie klasyfikowałem. Procent "po terminie" liczę tylko z deklaracji z odczytaną datą.
- Nie oceniałem, czy same strony są dostępne (WCAG). Sprawdzałem tylko papierologię.
Wyniki
| Metryka | Szkoły | Gminy |
|---|---|---|
| Unikalne strony | 20 074 | 3 118 |
| Działające strony | 17 436 (87%) | 2 591 (83%) |
| Link do deklaracji na stronie głównej (z działających) | 12 206 (70%) | 2 008 (78%) |
| Deklaracje z odczytaną datą | 4 234 | 710 |
| Po terminie z art. 11 (z datowanych) | 86% | 82% |
| Data z lat 2020-2021 (z datowanych) | 53% | 47% |
| Stoi na WordPressie (z działających) | 32% | 22% |
Szczyt jest w 2020 i 2021. Szkoły wtedy musiały pierwszy raz opublikować deklarację i to zrobiły. Potem liczby spadają do ok. 250-300 rocznie. Lekkie odbicie w 2025 to pewnie przejście na wzór 2.0, który był obowiązkowy do 31 marca 2025.
Województwa
| Województwo | Deklaracje z datą | Po terminie |
|---|---|---|
| warmińsko-mazurskie | 119 | 95,8% |
| opolskie | 111 | 91,9% |
| podkarpackie | 244 | 91,4% |
| dolnośląskie | 335 | 91,3% |
| świętokrzyskie | 139 | 90,6% |
| lubelskie | 199 | 89,9% |
| mazowieckie | 642 | 87,1% |
| małopolskie | 484 | 87,0% |
| lubuskie | 98 | 86,7% |
| zachodniopomorskie | 139 | 86,3% |
| śląskie | 502 | 84,7% |
| kujawsko-pomorskie | 238 | 83,6% |
| łódzkie | 231 | 83,1% |
| wielkopolskie | 355 | 81,4% |
| podlaskie | 102 | 77,5% |
| pomorskie | 296 | 69,3% |
Najgorzej wypada warmińsko-mazurskie (95,8%), najlepiej pomorskie (69,3%). Nie wiem, skąd różnica, może z jakiejś akcji kuratorium albo jednego dostawcy stron. Nawet w najlepszym województwie po terminie jest dwie trzecie deklaracji.
Dlaczego tak jest
Moim zdaniem powód jest prosty. Obowiązek bez egzekucji zostaje na papierze.
W 2020 szkoła dostała polecenie: opublikuj deklarację. Opublikowała, bo przepis był nowy i ktoś o tym mówił. Potem przez 6 lat nic się nie wydarzyło, nie przyszło żadne pismo ani kara. Deklaracja wisi, data się starzeje.
Drugi powód: to nie jest niczyja robota. W małej szkole stronę często robi nauczyciel informatyki albo firma, która postawiła ją lata temu. Koordynator dostępności istnieje na papierze. Nikt nie ma w kalendarzu "31 marca - przejrzyj deklarację".
Nie wiem, czy ministerstwo zacznie kiedyś karać. Przepisy są i można je stosować w każdej chwili. Kara do 5 000 zł to dla szkolnego budżetu sporo.
Jak zaktualizować deklarację (dla dyrektora albo osoby od strony)
Jeśli prowadzisz stronę szkoły albo urzędu:
- Nie masz deklaracji? Najprościej skorzystać z darmowego generatora zgodnego ze wzorem 2.0, np. deklaracja-dostepnosci.info.
- Otwórz swoją deklarację i sprawdź datę ostatniego przeglądu. Jeśli jest wcześniejsza niż ostatni 31 marca, czas ją odświeżyć.
- Sprawdź, czy to już wzór 2.0. Obowiązuje od 1 sierpnia 2024. Przykładową deklarację zgodną z tym wzorem (ze wszystkimi wymaganymi znacznikami) gov.pl publikuje na gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa/deklaracja-dostepnosci-przyklad, a ogólne instrukcje na gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa.
- Przejrzyj listę niedostępnych treści. Czy doszły nowe PDF-y bez tekstu, filmy bez napisów, skany dokumentów? Dopisz je. Coś poprawiliście? Usuń z listy.
- Zrób szybki test strony. Darmowe narzędzia: WAVE albo Lighthouse w Chrome (zakładka Accessibility). Nie zastąpią audytu, ale pokażą najgrubsze błędy.
- Sprawdź obowiązkowe elementy: sposób oceny dostępności (samoocena albo audyt), skróty klawiszowe, dostępność architektoniczną budynku, informację o tłumaczu języka migowego, procedurę żądania zapewnienia dostępności i skargi.
- Sprawdź dane koordynatora dostępności. Czy ta osoba nadal pracuje w szkole? Czy mail działa?
- Wpisz nową datę przeglądu w polu "Deklarację ostatnio poddano przeglądowi i aktualizacji dnia". Datę sporządzenia zostaw bez zmian.
- Wpisz w kalendarz przypomnienie na 1 marca przyszłego roku.
Punkt 8 jest najważniejszy. Większość deklaracji w moim skanie ma poprawny układ, tylko nikt ich od lat nie otwierał.
Przy okazji: deklaracja dostępności to co innego niż raport o stanie zapewniania dostępności z ustawy o dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami. Ten raport składa się do 31 marca, co do zasady raz na 4 lata, i publikuje na BIP - to osobny obowiązek, osobny termin i osobny dokument.
Skąd dane i kod
Skaner to nieco ponad 200 linii Pythona. Czyta eksport RSPO, odwiedza strony, szuka linku do deklaracji i parsuje daty: najpierw po identyfikatorach z oficjalnego wzoru, potem po zdaniach "sporządzono dnia" i "poddano przeglądowi". Żeby nie zapchać sobie domowego łącza, większą część skanu rozłożyłem na 4 serwery. Ostatnie 19 tys. stron zajęło im ok. 15 minut.
Kod skanera i zagregowane wyniki są na GitHubie: MarcinDudekDev/a11y-deklaracje-szkol. Wyników dla pojedynczych szkół tam nie ma, bo chodzi o obraz całości, a nie o listę placówek do wytykania.
RSPO to dobre źródło do takich analiz: aktualizowany codziennie, z adresami, typami placówek i stronami www.
Wrócę do tego po 31 marca 2027. Przepuszczę ten sam skan jeszcze raz i zobaczę, czy chociaż jedna liczba w tej tabeli drgnęła.
Przypomnienie przed 31 marca 2027
Jeśli prowadzisz stronę szkoły albo urzędu, mogę Ci przypomnieć przed kolejnym terminem przeglądu deklaracji dostępności. Jeśli chcesz, zaproponuję też płatną pomoc przy deklaracji lub stronie. Dostaniesz ode mnie jedną wiadomość w tej sprawie i nic więcej - to nie jest newsletter.
Źródła
- Ustawa z 4.04.2019 o dostępności cyfrowej, Dz.U. 2019 poz. 848 (t.j.) - ISAP
- Portal Samorządowy, 16.06.2023: Żadnego samorządu nie ukarano za brak dostępności cyfrowej. Ale dobrze nie jest
- Wyniki monitoringu 2024 (gov.pl) + omówienie testerzy.pl
- gov.pl - nowe przepisy ustawy o dostępności cyfrowej
- RSPO